ODMIANY ROŚLIN NASZYCH PRZODKÓW PDF Drukuj E-mail
Wpisał surawka   
czwartek, 08 grudnia 2011 09:51

ODMIANY ROŚLIN NASZYCH PRZODKÓW

TO OGRÓD OBFITOŚCI

Niniejszy artykuł opublikowano za zgodą Vegetarians in Paradise

Autorzy: Zel i Reuben Allen?owie

Tłumaczył: Aleksander Kwiatkowski

 

Wegetarianie którzy cenią sobie czas spędzony w ogrodzie warzywnym mogą nawet znaleźć większe skarby, skarby w postaci nasion roślin uprawianych przez naszych pradziadów (ang. heirloom). Osoby rozmiłowane w spożywaniu ww. odmian roślin niecierpliwią się kiedy nadejdzie oczekiwany dzień, dzień zbioru w pełni dojrzałych np. pomidorów, to jest tak jak otworzyć stare dobre wino, ww. osoby zapewne zgodzą się, że własne, dziedziczone z dziada pradziada warzywa, owoce itp. posiadają unikalny smak, słodycz, soczystość itd., ale poczekajcie można zrobić to jeszcze lepiej.

 

Kiedy odkryjesz jak wiele jest unikalnych walorów występujących u starych odmian roślin, zostaniesz nimi oczarowany, najpierw należy znaleźć nasiona, które mają długą historię, nasiona co tu dużo mówić, z rodowodem. Można uprawiać np. purpurową pnącą fasolę, pomidory o niespotykanym kształcie i kolorze, małe okrągłe kabaczki, oraz wszelkiego rodzaju fasole, grochy i inne dodatki do zup, to są te same odmiany, które uprawiały nasze prababcie.

 

Thomas Jefferson, trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych przywiązywał wielką wagę do swego ogrodu, wysiewał nasiona roślin owocowych i warzywnych tych samych, które zostały przywiezione przez pierwszych emigrantów ze wszystkich zakątków Europy, na kontynent zwany obecnie Ameryką. Dzisiaj osoby odwiedzające zabytkowe domostwo Jefersonów w Monticello mają okazję zobaczyć odmiany warzyw, kwiatów, itd., które Jefferson kiedyś własnoręcznie siał, sadził i uprawiał. Niektóre z ww. nasion w Monticello moją rodowód sięgający 200-tu lat, koncepcja może zabrzmieć nieswojo, ale jest to idealny przykład bezcennej dziedzicznej schedy (ang. heirloom).

 

Rokrocznie w grudniu oraz styczniu firmy nasienne sprzedają atrakcyjne, niezbyt drogo, torebki z nasionami dla entuzjastów przydomowych ogródków poprzez sieć sklepów ogrodniczych lub drogą pocztową, ww. oferta ukazuje się w postaci kolorowych katalogów. Wszystko, począwszy od warzyw korzeniowych oraz roślin strączkowych poprzez kabaczki, pomidory, okra (Hibiscus, lub Abelmoschus esculentus) są do nabycia. Ww. katalogi są bogato ilustrowane, pełne znakomitych fotografii atrakcyjnych warzyw, to co jest oferowane to nasiona hybrydowe [z reguły heterozyjne ? pojęcie z genetyki, ww. nasiona trzeba kupować co roku, cechy dziedziczne rozchodzą się już w drugim pokoleniu (F2) ]. Polecane nasiona to oferta wyspecjalizowanych w slekcji komercyjnych odmian nasion warzyw, kwiatów itd.

 

Odmiany hybrydowe to odmiany powstałe ze skrzyżowania dwóch innych odmian. Dla przykładu: dwie wybrane odmiany pomidorów charakteryzujące się pożądanymi przez komercyjnych ogrodników (lub firmy ogrodnicze) cechami. Pobierając pyłek zapyla się krzyżowo, po zapyleniu ww. kwiaty zasłania się, aby nie doszło do naturalnego zapylenia; nasiona z ww. krzyżówki nie są w stanie utrzymać ww. cech z pokolenia na pokolenie, w drugim pokoleniu cechy roślin rozdzielą się na odmiany macierzyste. W przypadku starych odmian, odmian naturalnie zapylanych cechy utrzymywane są z pokolenia na pokolenie.

 

Komercyjni ogrodnicy uprawiają jedynie hybrydowe odmiany, ryzykują zwiększoną podatnością na atak grzybowy lub inne choroby mogące zniszczyć całe plantacje. Przykładem niech będzie zaraza ziemniaczana w Irlandii w latach 1840-tych, kiedy uprawiano jedną odmianę ziemniaków. Ww. choroba ziemniaków zniszczyła doszczętnie większość plantacji ziemniaków, z tego powodu umarło z głodu miliony ludzi. Ww. odmiana nie była odporna na ww. chorobę, to jeden z przykładów upraw odmian hybrydowych. Różnorodność genetyczna jaką oferują stare odmiany roślin ujawnia się właśnie zwiększoną odpornością na szkodniki, choroby, to chroni ww. przed zupełnym zniszczeniem upraw, tak jak to miało miejsce w Irlandii.

 

Komercyjne firmy ogrodnicze chcą uprawiać jedynie takie owoce oraz warzywa, które mają być jednorodne, mają jednocześnie dojrzewać (zbiór jednokrotny), mają być jednakowo ubarwione, o jednakowym kształcie, nie ulegać zniszczeniu podczas transportu i jak najdłużej przechowywać się. To wszystko ma negatywne skutki na wartość smakową. Większość z nas kupuje owoce i warzywa w supermarketach, ww. warzywa, owoce mają zachęcający wygląd t.j. kolor, są dorodne, duże, ale po skosztowaniu wszystko się ujawnia t.j. brak smaku, zapachu, zbyt wodniste. Oczywiście entuzjaści upraw przydomowych nie zawsze mają sukcesy nawet z hybrydowymi odmianami, są często zniechęceni właśnie z ww. powodu.

 

Wartość smakowa to nie jedyna cecha bezpowrotnie tracona podczas selekcji hybrydowej. Tysiące odmian roślin uprawianych jako warzywa oraz owoce o unikalnych wartościach smakowych zostało straconych dla nas wszystkich jako konsumentów. Na początku lat 1900-tych 7000 odmian jabłek było dostępnych dla poprzednich pokoleń. Dzisiaj ww. liczba skurczyła się do ok. 1000. Niefortunnie, podobny trend dotyczy również innych odmian gatunkowych roślin uprawnych warzyw, owoców, kwiatów, zbóż itd.

 

A jakby tak znaleźć firmy specjalizujące się w produkcji właśnie nasion prastarych odmian. Wiele z ww. nasion to nasiona odmian starszych niż 150 lat np. odmiana sałaty Rouge d'Hiver czy Little Gem. Niektóre nasiona należą do odmian pochodzących z innych części świata mogących wzbogacić nasze stoły nowymi smakami np. odmiany starodawnych papryk pochodzących bezpośrednio z Ameryki Płd., albo odmiana delikatnej odmiany sałaty Mache z Europy, lub Pintong Long ? jaskrawo purpurowe kabaczki o cienkim wydłużonym kształcie pochodzące z Taiwanu.

 

Chroniąc nasiona prastarych odmian dajemy przyszłym pokoleniom sens historyczny, korzenie, rodowód kulturowy. Uprawiając prastare odmiany roślin, wysiewając ich nasiona my wszyscy uczestniczymy w ochronie ww. odmian przed wyginięciem, przed wyginięciem ich unikalnych cech genetycznych. Stając się osobami chroniącymi prastare odmiany roślin przekazujemy następnym pokoleniom historię zapisaną ww. odmianach. Ucząć się pochodzenia roślin, przekazujemy ten spadek następnym członkom rodziny oraz dzielimy się ww. nasionami z innymi entuzjastami upraw prastarych odmian. Dopiero w ten sposób jest możliwe, aby ocalić [od zapomnienia] prastare, unikalne odmiany zamiast uprawiać jedynie komercyjne odmiany hybrydowe.

Dzisiaj wielu z nas niepokoi się co stoi za inżynierią genetyczną, nieoczekiwanymi konsekwencjami genetycznie zmodyfikowanej żywności. Podejmujmy uprawę prastarych odmian owoców i warzyw czystych, naturalnych, niezmienionych, odmian powstałych w pełnej harmonii z Matką Naturą.

 

Nasiona prastarych odmian posiadają wyjątkowe cechy odróżniające je od odmian hybrydowych:

 

? Nasiona odmian powinny powstawać w procesie naturalnego zapylenia. Dla przykładu: jedna odmiana np. pomidora przekazuje cechy z pokolenia na pokolenie t.j. będzie wytwarzać ciągle tą samą odmianę pomidora.

 

? Nasiona prastarych odmian pochodzą albo z samozapylenia albo z naturalnego, otwartego zapylenia, i są wstanie utrzymać te same cechy, uprawa za uprawą, pokolenie za pokoleniem. Natomiast nasiona hybrydów nie są wstanie zachować niezmienionych cech, cech już z poprzedniego pokolenia.

 

? Nasiona odmian uważane za ?stare? odmiany w przeszłości musiały być wprowadzone do uprawy co najmniej 50 lat temu, niektórzy entuzjaści uważają? że co najmniej 100 lat temu. Obecnie nawet odmiany o krótszym życiorysie, o unikalnych cechach również uważane są z odmiany orginalne, właśnie z powodu ich unikalności.

 

? Dany kultywar, odmiana muszą mieć swoją historię, swój rodowód. Można śledzić rodowód danej odmiany z dokładnością do małego obszaru geograficznego danego państwa lub kontynentu. Jeżeli chodzi o Stany Zjednoczone nie jednej osobie udało się wyśledzić rodowód wstecz aż do pierwszych kolonistów, naszych przodków-emigrantów, którzy wzięli z sobą nasiona danej odmiany, danego kultywaru.

 

Dzisiaj wzrasta zainteresowanie w kierunku zachowania prastarych odmian roślin owocowych, warzywnych, kwiatowych, zbożowych itd. wraz z ich historią powstania, rodowodami. W grupie cieszącej się specjalnymi względami, wymagające specjalnych zabiegów kolekcjonerskich należą nasiona odmian takich jak Amish, Mennonites, oraz Native Americans. Istnieją firmy nasienne specjalizujące się w zachowaniu oraz sprzedaży ww. unikalnych odmian. Wiele uniwersytetów zwłaszcza katedry ekologii są szczególnie zainteresowane zachowaniem nasion ww. prastarych odmian.

 

Wiele z nas nie ma czasu ani możliwości, aby uprawiać własnym sumptem prastare odmiany warzyw, owoców itp., ale możemy zwiększyć wysiłki oraz wspomóc osoby tym zainteresowane. Obecnie jest wielu rolników posiadających małe gospodarstwa, którzy uprawiają pradawne odmiany pomidorów, fasoli, ogórków, kabaczków itd. ww. zaopatrują pobliskich sprzedawców lub sprzedają na targowiskach. Jest to wspaniałe uczucie zaprezentować całej rodzinie odmiany np. pomidorów o unikalnym kształcie, kolorze, smaku itd. niespotykane w supermarketach! Unikalne walory jak słodkość, zapach oraz soczystość to są najbardziej odróżniające cechy, które przemawiają do nas jako konsumentów preferujących historyczne odmiany zamiast komercyjne wszechobecne hybrydy. Poprzez znalezienie takich rolników lub osobiście stać się entuzjastą historycznych odmian to właśnie pozwala, aby cieszyć się tą skarbnicą naszych przodków, ponad to pomagamy w zachowaniu strarych, dobrych odmian, a zarazem zachęcamy rolników do zachowania ww. tradycyjnych odmian należącycch do naszego ?ogrodu obfitości?.

 

Co do stron internetowych o heirlooms:

Obecnie jest wiele stron internetowych poświęconych uprawie prastarych odmian, które mogą być przydatne, aby stać się entuzjastą uprawiającym starodawne, unikalne odmiany roślin uprawnych.

 

Zobacz linki na końcu orginalnego artykułu.

 

Poprawiony: sobota, 24 grudnia 2011 01:39